Met de inwerkingtreding van de herziene Europese richtlijn inzake de bestrijding van mensenhandel ((EU) 2024/1712) is huwelijksdwang aangemerkt als nieuwe vorm van mensenhandel. In de richtlijn is niet toegelicht onder welke omstandigheden een gedwongen huwelijk uitbuiting is. Met het oog op de toekomstige wetswijziging in Nederland is een afstudeeronderzoek uitgevoerd naar de perspectieven van professionals op mensenhandel en het effect daarvan op de signalering van huwelijksdwang.
Beeld: © EMM
Perspectieven van professionals
Het afstudeeronderzoek heeft plaatsgevonden door achttien professionals te interviewen, werkzaam binnen de hulpverlening, strafrechtsketen en migratieketen. Daarbij is gebruik gemaakt van hypothetische casussen (vignetten) over huwelijksdwang. Bij elk vignet is aan de respondenten gevraagd of zij van mening zijn dat er sprake is van een gedwongen huwelijk en waarom, en vervolgens of er sprake is van (signalen van) mensenhandel in de casus.
Signalen van huwelijksdwang
Een signaal van huwelijksdwang dat in alle interviews naar voren kwam is fysieke en/of psychische dwang. Daarbij vonden de meeste respondenten dat een huwelijk ook gedwongen kan zijn wanneer een slachtoffer met het huwelijk instemt. Daarnaast zijn de meeste respondenten van mening dat in ieder geval sprake moet zijn van financieel gewin om een gedwongen huwelijk onder uitbuiting te scharen. Een vraag die daarbij wel is opgeworpen, is of het betalen van een bruidsschat moet worden gezien als financieel gewin of als een gebruikelijke culturele traditie. Andere voorbeelden van genoemde signalen van huwelijksdwang zijn een minderjarige leeftijd en een afhankelijke positie van een slachtoffer.
Behoefte aan concrete handvatten
Uit het onderzoek blijkt sprake van enige terughoudendheid onder professionals om gedwongen huwelijken als mensenhandel aan te duiden. Dit lijkt vaak te maken te hebben met de culturele en familiaire aard van gedwongen huwelijken. Om cultureel sensitief te kunnen handelen, hebben professionals behoefte aan concrete handvatten om huwelijksdwang, na de wetswijziging, in de context van uitbuiting te kunnen beoordelen.
In de periode van februari tot en met juli 2024 heeft een masterstudent Criminologie en Veiligheidsbeleid aan de Universiteit Leiden een scriptieonderzoek uitgevoerd bij het EMM. De volledige scriptie ‘De rol van perspectieven op mensenhandel in de signalering van huwelijksdwang' is voor ketenpartners opvraagbaar via ons contactformulier.